عنوان: درآمدی جامعه شناختی بر ادوار علوم اسلامی
علوم اسلامي و اندیشه متفکرین مسلمان با روش‌های متفاوتی مورد بررسی قرار گرفته است. روش غالب آثار موجود، روش شخص محور است. در این روش اندیشمندان برجسته جهان اسلام مورد توجه و معرفی قرار می‌گیرند. کتاب نوزده جلدی «اندیشه سیاسی متفکران مسلمان» نوشته علیخانی و همکاران، کتاب «تفکر عرب» تألیف حورانی و کتاب «زعماء الاصلاح فی عصر الحدیث» تالیف احمد امین، با این روش به نگارش در آمده است. روش دوم، روش موضوع‌محور یا مسئله‌محور است. در این روش یک موضوع یا مسئله واحد از منظر اندیشمندان متعدد مورد توجه و بررسی قرار می‌گیرد. کتاب «مفهوم العدل فی الاسلام» نوشته خدوری از آن جمله است. روش سوم، جریان‌شناسی است. کتاب‌هایی چون «سیری در اندیشه سیاسی عرب»، تالیف عنایت و «گرایش‌های سیاسی در جهان عرب» تالیف خدوری در این چارچوب قرار دارند. روش چهارم، مطالعات تاریخی است. در این روش زمان و شرایط پیدایش یک اندیشه، مکتب یا رویکرد و تحولات تاریخی آن مورد بررسی قرار می‌گیرد کتاب «تاریخ حدیث» نوشته مودب و «تاریخ تفسیر قرآن» نوشته بابایی، از آن جمله است. روش پنجم که اين نوشتار از آن بهره مي‌برد، روش بررسی ادوار یک اندیشه است. در این روش نقطه آغاز و تحولات یک اندیشه مورد توجه قرار می‌گیرد و بر اساس آن نقاط عطف و دوره‌های اندیشه بررسی می‌شود. اغلب آثار موجود تحت عنوان ادوار علوم یا یک علم خاص، تحولات درونی یک علم را مورد بررسی قرار داده‌اند و حال این که توجه به عوامل فردی و اجتماعی می‌تواند مطالعات دقیق‌تری را به ارمغان بیاورد «موسوعه طبقات الفقها» نوشته آیت‌الله سبحانی و «ادوار فقه» نوشته آیت‌الله جناتی در این دسته قرار می‌گیرد. آثار فوق از چند مشکل رنج مي‌برد اول اين که به زمينه‌هاي غير معرفتي کمتر توجه شده است، ديگر اين که علوم به صورت منفک از هم مورد بررسي قرار گرفته‌اند و حال اين که فهم تاريخ و ادوار علوم اسلامي بدون توجه به روابط آن با ساير علوم کامل نيست. مثلا از آنجایی که کتاب و سنت از مهم ترین منابع فقه هستند، تاریخ فقه نمی تواند از تاریخ تفسیر و حدیث به صورت مستقل مورد بررسی قرار گیرد (سبحانی، جلد دوم مقدمه، ص 1418، 9). در اين نوشتار برآنيم تا بر مشکلات مطرح شده فائق آمده و مدلي براي تحليل ادوار علوم اسلامي و نه تک تک علوم به صورت منفک و گسسته ارائه نماييم.

ارائه دهنده: 
حجت الاسلام و المسلمین دکتر قاسم ابراهیمی پور
تاریخ برگزاری: 
18اسفند1397
ناقدان: 
آقای دکتر حسن یوسفیان و حجت الاسلام و المسلمین دکتر غلامرضا پرهیزکار