سنجه‌های ارزشیابی معنویت‌های دینی و سکولار
مسالة اعتبار و نیز رتبه بندی نظام های معنوی یکی از مباحث مهم و نو در حوزة فلسفه دین است که فقط در بخش مباحث مربوط به پلورالیسم دینی ، تا حدودی نظر برخی از فلاسفة دین را به خود جلب نموده است. سوالی که دراین جا مطرح است، آن است که آیا می توان برخی از معنویتها را اصیل و پاره ای را غیر اصیل دانست و یا اساساًهیچ تفاوتی میان معنویتها از این حیث وجود ندارد. به نظر نگارنده پاسخ این سوال قطعاً مثبت است و نمی توان همة نظام های معنوی و دینی را در یك عداد تلقًی نمود. البته این نظر نه با اتکا به نگاه دینی بلکه فراتر از آن و با مبنایی فلسفی قابل پیش برد است؛ بدین معنا که حتی اگر به ادیان الهی هم ملتزم نباشیم باز هم می توانیم در معنویات از غثّ و ثمین ، حقیقی و غیر حقیقی، اصیل و بدلی، واقعی و کاذب، معتبر و نامعتبر، کارآمد و ناکارآمد و ... سخن بگوییم. زیرا هر اندیشه ورزی از نظر عقلی به مبانی فرا دینی ای ملتزم است که این مبانی، رویکرد او را در قبال معنویتها متفاوت می سازد و در ارزش گذاری و نمره دهی او تأثیرگذار است. این مبانی عبارتند از مبانی هستی شناختی، معرفت شناختی، انسان شناختی ،کارکردشناختی، ارزش شناختی و ... . ما می توانیم این مبانی فکری را اصل قرار داده و آنها را با نگرشی عقلانی و قابل اثبات، به عنوان سنجه ها و معیارهای تمایز میان معنویتهای حقیقی و غیر حقیقی در نظر بگیریم و البته بدیهی است که باید برای خود این مبانی، استدلال کافی را داشته باشیم.شاید پذیرش این سنجش و ارزش گذاری فرا دینی، برای برخی غریب بِنماید که در راستای رفع استبعاد می توان به معیارهایی که پاره ای از فیلسوفان دین در مورد حقانیت ادیان و ارزیابی آنها مطرح نمودهاند، استناد نمود که به هیچ وجه با نگاه درون دینی نبوده و بلکه کاملاً بحثی فلسفة دینی و فرا دینی تلقی می گردد. به عنوان مثال، تیلیخ در مورد برخی از ادیان، (تعبیر شبه ادیان را به کار میبرد Quasti-religions) وآن را از عوامل اهریمنی هم بدتر می داند زیرا فاقد عمق وغنای سنتهای دینی واقعی اند. کیث یندل ، معیارهای هفتگانه ای را در مورد ارزیابی ادیان و ملاك برتری آنها ذکر می نماید که با وجود آن که می توان در مورد آنها تأملاتی را روا داشت، اما اصل این بحث از طرف فلاسفة دین، مورد اقبال و پیگیری قرار گرفته است. با این وصف، باید ملاکها و شاخصه هایی تعریف گردد تا بر حسب آنها بتوان به ارزیابی و وزن کشی این نظامها پرداخت و گرنه هرگونه بحث تطبیقی و انتقادی در این باب اساساً منتفی خواهد بود . البته ما در این مقال در مقام ذکر و تبیین چهار معیار، یعنی معیارهای هستی شناختی، معرفت شناختی، کارکرد شناختی و ارزش شناختی خواهیم بود.

ارائه دهنده: 
حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد جعفری
تاریخ برگزاری: 
20 اسفند97
ناقدان: 
دکتر حسن یوسفیان و دکتر محمد جواد رودگر