فعل اختیاری فرایندی چند مرحله‌ای است و تحلیل این مراحل  به فهم عمیق‌تر مفهوم اختیار کمک می‌کند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی‌تحلیلی، این پرسش را پاسخ می‌دهد که تحقق فعل اختیاری از دیدگاه عقل (فلسفه) و نقل (قرآن کریم) چگونه تبیین می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که در فلسفه اسلامی، این فرآیند چهار مرحله دارد: مبادی ادراکی (تصور و تصدیق فعل)، مبادی تحریکی (شوق)، اراده و مبادی عضلانی. در مقابل، قرآن کریم تحقق فعل اختیاری را در شش مرحله ارائه می‌دهد: مبادی ادراکی، مبادی تحریکی، رفع تزاحم امیال، عزم، اراده، و مبادی جوارحی و جوانحی. مقایسه این دو دیدگاه بیانگر آن است که هر دو بر وجود مراحل مشخص در تحقق فعل اختیاری انسان تأکید دارند، هرچند رویکردهای متفاوتی اتخاذ کرده‌اند. بر اساس قرآن، فردی که شناخت کافی ندارد (مستضعف)، مسئولیتی ندارد قرآن بر شناختی تأکید می‌کند که با کمال انسانی تناسب داشته باشد. همچنین انتخاب گرایش‌های متعالی را توصیه می‌کند. افزون بر این، عزم به‌عنوان تصمیم قاطع برای انجام فعل، مقدم بر اراده مطرح شده است. قرآن علاوه بر مبادی عضلانی (جوارحی) ، به مبدأ افعال جوانحی مانند قلب نیز توجه دارد از آنجا که کاربست مبادی اختیار به دست فاعل است ، دلیل محکمی بر وجود اختیار در انسان دلالت دارد.

#اسمعیل‌ـ‌سلطانی-بیرامی

#فعل‌ـ‌اختیاری

#عقل‌ـ‌و‌ـ‌وحی

#قرآن‌ـ‌کریم

#کرسی‌ـ‌ترویجی

#علوم‌ـانسانی‌ـاسلامی

#گروه‌ـ‌تفسیرـو‌ـ‌ـ‌علوم‌ـقرآن