ارائه دهنده: 
هیئت داوران: 
موضوع خبر: 
پیوستاندازه
147.pdf512.92 کیلوبایت
زمان: 
پنجشنبه, 3 تير, 1400 - 11:00 تا يكشنبه, 3 مرداد, 1400 - 13:45
مکان: 
این جلسه به صورت آنلاین در سالن اندیشه برگزار می گردد
بسم الله الرحمن الرحیم
ارتباط دین و اخلاق و نقش آن در اسلامی سازی علوم انسانی از دیدگاه استاد علامه مصباح یزدی(رضوان الله تعالی علیه)
مقدمه
دین و اخلاق به عنوان دو حقیقتی که از آغاز خلقت، قرین انسان بوده­اند در طول تاریخ تفکر، اندیشۀ انسان را به خود مشغول داشته است. اندیشمندان تا به امروز هم دربارۀ چیستی، حقیقت و هویت دین و اخلاق تأمل و اندیشه ورزی داشته و دارند و هم دربارۀ نسبت این دو.[1]مروری گذرا بر تاریخ این اندیشه­ورزی گواه روشنی بر کثرت نظریه­پردازی در این موضوع است، تعدد و فراوانی تعریف­هایی که از دین و اخلاق و بویژه از دین صورت گرفته و به تبع آن نظریه پردازی دربارۀ نسبت دین و اخلاق ما را با طیف گسترده­ای از نظریه­ها مواجه می­کند، در یک سر این طیف کسانی معتقد به عینیت دین و اخلاق شده و در سر دیگر طیف کسانی دیگر مدعی تباین و دشمنی دین و اخلاق شده­اند و در میانۀ طیف نیز عالمانی باور به ارتباط این دو حقیقت دارند و البته در میزان و نوع تعامل و تأثیر­گذاری و یا نیاز این دو به یکدیگر دیدگاه­های متفاوتی را ارائه کرده­اند و این داستان پردامنه که در فرهنگ اسلامی به صورت­های گوناگون مانند مسئلۀ حسن و قبح شرعی و عقلی و امثال آن رخ نموده است، هم چنان ادامه دارد.
     آنچه در این پژوهش محور بحث است اولا تبیین دیدگاه استاد علامه دربارۀ نسبت دین و اخلاق است و ثانیا نشان دادن نقش اخلاق دینی در علوم انسانی و به تبع آن اسلامی سازی این علوم است. در جهت این اهداف نشان خواهیم داد علامۀ مصباح نه تنها دین و اخلاق را بریده از یکدیگر نمی­دانند بلکه در یک نگاه بر اساس مبانی انسان شناختی(که توضیح خواهیم داد) اخلاق را جزئی از دین می­دانند همانند تنۀ درخت که با کل درخت ارتباط ارگانیکی دارد.[2] در یک خوانش دیگر شاید بتوان مدعی شد که با توجه به تحلیل ایشان از مفاهیم و گزاره­های اخلاقی که حاکی از روابط علّی و واقعی میان افعال اختیاری و کمال نهایی انسان است، ایشان امکان تحقق اخلاق بدون دین را پذیرفته­اند[3](البته چنین اخلاقی را کامل نمی­دانند و آن را ناتوان از رساندن انسان به سعادت حقیقی می­دانند[4]) به ارتباط و تعامل این دو حقیقت باور دارند یعنی چنین اخلاقی اگر بخواهد به مبانی عقلی وفادار باشد، گریزی ندارد جز این که در بخش­های متعددی از دین بهره ببرد. در هر دو صورت چه اخلاق را جزء دین بدانیم و چه قائل به تعامل و ارتباط میان دین و اخلاق شویم، دین و اخلاق دینی می­تواند در سایر علوم انسانی نیز تأثیر گذار بوده و از جمله در اسلامی سازی علوم انسانی نقش ایفا کند. برای تحقق این مقصود دانش اقتصاد را به عنوان یک نمونه از علوم انسانی جهت اثبات مدعا برخواهیم رسید.
 
 

1.  اندیشمندان، سرآغاز بحث از ارتباط دین و اخلاق را در میراث مکتوب فلسفی به پرسش سقراط از اثیفرون برمی­گردانند که پرسید آیا چون عدالت خوب است خدا به آن فرمان داده یا چون خدا به عدالت فرمان داده عدالت خوب شده است؟ مجموعه آثارافلاطون، ج1 مکالمۀ اوثیفرون
1. مصباح یزدی، محمد تقی، فلسفۀ اخلاق ص186
2. همان ص 186
3. همان ص 184
 
موضوع: 
مداد