فرزندآوری موجب بقای نسل است و از اهداف اصلی ازدواج و تشکیل خانواده به‌شمار می‌رود. امروزه موضوع فرزند آوری از صِرف موضوعی فردی و خانوادگی به موضوعی راهبردی و برخوردار از ابعاد گوناگون سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، درمانی و ... تبدیل شده است. موضوع کاهش جمعیت در موقعیت کنونی برای کشور، به صورت چالشی جدّی درآمده و لازم است به ابعاد مختلف آن پرداخته شود. هر چند این موضوع از زوایای مختلف قابل بررسی است، در ایران، مطالعه آن از جنبه اخلاقی کمتر مورد توجه محققان قرار گرفته است. این که تولید مثل باید بر اساس چه اصول اخلاقی صورت پذیرد، مسئله‌ای حائز اهمیت است که لازم است بر اساس رویکرد اسلامی بررسی شود. همچنین گاه فرزندآوری به رغم همه اهمیتش با موضوعاتی تزاحم پیدا می‌کند که آن را تحت الشعاع قرار می‌دهد. فعالیت‌های علمی، موانع اقتصادی، دشواری‌های فرزندپروری، معلولیت ژنتیکی همسران، تحولات اجتماعی، اشتغال و خودحمایتی از جمله اموری است که فرزندآوری را به چالش می‌کشد و باید برای برطرف کردن تزاحم آنها با تولید مثل، از جنبه اخلاقی چاره اندیشی شود. بر این اساس، هدف تحقیق حاضر که با روش اسنادی انجام شده و گردآوری اطلاعات آن به روش کتابخانه‌ای صورت گرفته، کشف اصول اخلاقی فرزندآوری و حل تزاحمات مربوط به آن از منظر علامه مصباح یزدی است. در این بررسی به دو دسته از اسناد و آثار مراجعه شد. نخست کتاب‌ها و مقالاتی که به موضوع فرزند آوری پرداخته است. دوم آثار علامه مصباح یزدی که در آنها به‌گونه‌ای موضوع توالد و تناسل مطرح گردیده است.    

با وجود آثار متعدد در باره فرزندآوری که هر یک به‌گونه‌ای با ابعاد اخلاقی پیوند خورده است، جای خالی متنی که تمرکز بر اصول اخلاقی فرزندآوری و تزاحمات آن با سایر متغیرها را با نگاهی اسلامی و با تاکید بر اندیشه‌های علامه مصباح یزدی (رضوان الله علیه) وجهه همت خود قرار دهد، مشهود است. تدوین متن حاضر در راستای پر کردن این خلأ هدف گذاری می‌شود.

نتایج تحقیق عبارت است از:

1. فرزندآوری به‌عنوان یکی از موضوعات مهم و راهبردی که در کشور ما از ابعاد گوناگون سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، و... برخوردار است، کمتر از زاویه اخلاقی مورد توجه قرار گرفته است.
2. از منظر علامه مصباح یزدی، اصول اخلاقی متعددی بر فرزندآوری سایه افکن شده است. ازدواج به انگیزه الهی، نگرش الهی به فرزندآوری، تسریع در فرزندآوری، طهارت غذا و درآمد والدین، طهارت جسمی و روحی والدین، و موقعیت گزینی برای انعقاد نطفه از جمله اصول اخلاقی حاکم بر موضوع توالد و تناسل است.
3. فرزندآوری با امور گوناگونی در تزاحم است. فعالیت‌های علمی، موانع اقتصادی، دشواری فرزند پروری، معلولیت ژنتیکی همسران، تحولات اجتماعی، اشتغال و خودحمایتی زنان، از مواردی است که فرزندآوری را به چالش می‌کشند و لازم است برای حل تزاحم آنها با فرزندآوری چاره اندیشی شود.
4.  بخش عمدۀ تزاحم رسالت مادری و فعالیت‌های علمی، اقتصادی، اجتماعی و... بانوان به دلیل عدم آگاهی از موقعیت، عدم توانایی در اولویت بندی، ارزش‌گذاری وظایف و مسئولیت‌ها، غفلت از توانایی‌ها، استعدادها، تعارض‌ها و عدم آشنایی با اصول و مبانی حل تعارض است که با ارتقای سطح اطلاعات و مشاوره با کارشناسان، حل شدنی است.  
5. نکتۀ قابل توجه پیش از هر چیز، عدم خلط بین تمایلات درونی و رسالت‌ها است؛ چراکه آنچه امروزه به طور معمول به عنوان تعارض مطرح است ، تعارض احساسات و تمایلات با تکالیفی چون رسالت مادری است و چه بسا ریشۀ تزاحم در نقصان نگاه و باور فرد باشد؛ بدین بیان که به ظاهر معتقد به آخرت، ولی در عمل، دنیاطلب و هواخواه باشد.
6.   از دیدگاه علامه مصباح یزدی موانع متعددی بر سر راه رشد جمعیت وجود دارد که ریشة همة آنها فرهنگ غلط و بی‌دینی است. پس باید کاری کرد که دین زنده شود، اعتقاد به خدا، معنویت، زندگی ابدی و ارزش‌های انسانی پررنگ‌ شود. اگر این‌ بخش اصلاح شد، همه چیزهای دیگر قابل اصلاح است، ولی اگر این مسئله حل نشود، کار به نتیجه نمی‌رسد.
7. فراخواندن مردان به ازدواج با زنان قانع و رعایت میانه‌روی در مصارف زندگی از جمله راه‌های آموزه‌های دینی برای پیش‌گیری از بروز آسیب‌های اقتصادی در خانواده است. همچنین مدد گرفتن از کارشناسان و مشاوران اقتصاد خانواده می‌تواند همسران جوان را با شیوه‌های مدیریت اقتصادی خانواده و چگونگی سازگار ساختن درآمد با هزینه‌های فرزندآوری آشنا گرداند.
8. انتخاب همسر متدین و آراسته به فضائل اخلاقی، دعا و درخواست از خداوند برای تربیت دینی و اخلاقی فرزند، استفاده از روش‌های تربیتی اثر بخش، طهارت کسب درآمد و تغذیه، پاکی جسمی و روحی والدین، انتخاب موقعیت زمانی مناسب برای انعقاد نطفه، انتخاب مدرسه و مربّی مناسب، ارائه الگوی مناسب تربیتی برای فرزند، بینش دهی صحیح به او، مراقبت از رفت و آمد و ارتباطات فرزند با دوستان، موعظه حسنه، قرار دادن فرزند در موقعیت‌های تربیتی مطلوب و... از جمله عوامل و روش‌هایی است که لازم است به منظور تربیت فرزند صالح به‌کار گرفته شوند و چالش فرزندپروری با فرزندآوری را برطرف نماید.
9. گرچه زوج‌هاي داراي معلولیت ژنتیکی همانند سایرین از حق فرزندآوري برخوردارند، اما در مقام استیفاي این حق، در صورت تزاحم با حقوق دیگران و مقتضاي عدالت باید با احتیاط حکم به جواز فرزندآوري داد. در صورتی که از ارتباط همسران دارای معلولیت ژنتیکی، نطفه‌ای منعقد شود که احتمال کم‌توانی او وجود داشته باشد، اسقاط عمدی جنین، صرف‌نظر از ضرورت و حالات خاص که ممکن است انجام آن مجاز شمرده شود، از دیدگاه فقه اسلام حرام است و برای زن حامله و غیر او جایز نیست جنین را اسقاط نمایند.
10. در مقام حل تزاحم فرزند آوری و تحولات اجتماعی باید گفت: انسان در مقام تصمیم‌گیرى، اگر توان علمى کافى دارد در مقام تشخیص وظیفه، باید مستقل باشد و تابع دیگران نباشد. با عقلى که خداوند به او داده، بیندیشد و با توجه به قرآن و روایات وظیفه خود را تشخیص دهد و کارى نداشته باشد که دیگران چه مى‌گویند. سپس در مقام عمل، به آنچه وظیفه تشخیص داد عمل کند. با توجه به ثمرات ارزشمند فردی و اجتماعی فرزندآوری و پیامدهای ناگوار بی فرزندی و کم فرزندی، عقل و نقل حکم می‌کند که فضا سازی منفی اجتماعی مورد توجه قرار نگیرد و افراد، به رغم فضای سنگین اجتماعی، با احساس رسالت الهی، به فرزندآوری روی آورند.
11. از راهبردهای کلان و مؤثر برای حل تزاحم فرزندآوری و اشتغال بانوان، تعیین سیاست‌های حاکمیتی در مورد اشتغال بانوان است. زمینه سازی برای اصلاح نگرش بانوان به اشتغال و فرزندآوری، ایجاد امنیت شغلی برای بانوان، طراحی مشاغل پاره وقت برای زنان، اصلاح مقررات مربوط به اشتغال زنان در بخش خصوصی و نظارت بر اِعمال آن، اصلاح و افزایش دستمزد بانوان، فراهم سازی زمینه‌ها برای رسیدگی مادران شاغل به کودکان خردسال، رفع تبعیض بین زنان و مردان در امتیازات شغلی و برنامه‌ریزی برای اختصاص مشاغل هماهنگ با وضعیت جسمی و روحی و متناسب با فرزندآوری بانوان، از جمله سیاست‌های حاکمیتی است که می‌تواند به افزایش نرخ باروری، با وجود اشتغال بانوان، مدد رساند.

از آنجا که زندگى خالى از درد و رنج وجود ندارد مى‌توان گفت: سعادتمند در این جهان کسى است که لذّت‌هاى وى از نظر کیفیت یا کميّت نسبت به درد و رنج‌هایش برترى و فزونى دارد و در آن، دو ویژگى لحاظ مى‌شود: 1ـ از جهت کیفى، برترى 2ـ از جهت کمى، دوام. گرچه فرزندآوری و فرزند پروری مستلزم تحمّل برخی سختی‌هاست، اما از آنجا که به دنبالش لذّات ارزشمند برتر و بادوام دنیوی و اخروی است، تحمّل آنها آسان می‌گردد.
#علوم‌ـانسانی‌ـاسلامی
#اخلاق‌ـفرزندآوری
#گروه‌ـاخلاق
#دکترـ‌هادی‌ـحسین‌خانی
#جمعیت